Κοινοτική Πρωτοβουλία Equal - Συνέδριο με θέμα τη στάση των ΜΜΕ σε θέματα ρατσισμού και ξενοφοβίας (28/9/2004)

Από τα πιο εύκολα θέματα και θύματα στα ΜΜΕ στο βωμό της θεαματικότητας είναι οι ξένοι μετανάστες και πρόσφυγες. Την ευθύνη των ΜΜΕ απέναντι στα φαινόμενα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, σκιαγραφώντας ταυτόχρονα σε όλες της τις πτυχές την ελληνική πραγματικότητα για τους ξένους, μετανάστες και πρόσφυγες, προσπάθησε να αναδείξει διήμερο συνέδριο που διοργανώθηκε την Παρασκευή και το Σάββατο από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων στο πλαίσιο της «Αναπτυξιακής Σύμπραξης για την Ισότητα και την Κοινωνική Συνοχή» της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας EQUAL.

Σκιές και ερωτηματικά, απαντήσεις και προσδοκίες, λάθη και δυνατότητες, αλήθειες και ψέματα τέθηκαν για ένα διήμερο επί τάπητος, για να αναλυθούν με γνώμονα τις νέες εμπειρίες και τα αποτελέσματα που αυτές παρήγαγαν και που βιώνει τα τελευταία χρόνια η χώρα μας για τους ξένους. Πτυχές μιας νέας πραγματικότητας, η οποία διαμορφώνεται βήμα-βήμα, που δεν είναι ευρύτερα γνωστές, καθώς τα περισσότερα ελληνικά κυρίως ηλεκτρονικά ΜΜΕ μένουν προσηλωμένα στο αναχρονιστικό μοντέλο της εύκολης σκανδαλοθηρικής θεαματικότητας που καλλιεργεί το φόβο για τον ξένο και κατά συνέπεια το ευρύτερο φάσμα του ρατσισμού.

Η Ελλάδα είναι άραγε ρατσιστική χώρα; Αν παρακολουθήσει κανείς την ελληνική τηλεόραση - με ελάχιστες εξαιρέσεις, πρωτοστατούσης της δημόσιας - δεν θα έχει καμία αντικειμενική διέξοδο από το να απαντήσει «ναι», καθώς οι αναφορές των ΜΜΕ στους αλλοδαπούς είναι συνήθως μεροληπτικές, πολλές φορές παραπλανητικές και συχνά εμπρηστικές, όπως συνέβη προσφάτως με τον ποδοσφαιρικό αγώνα των εθνικών ομάδων Ελλάδας-Αλβανίας.

Ποια είναι όμως η αληθινή εικόνα των μεταναστών που ζουν τώρα πια δίπλα μας και που μοιράζονται μαζί μας την καθημερινή αγωνία του επιούσιου;

Δύο πτυχές της εικόνας των μεταναστών στην Ελλάδα φωτογραφίζουν μία και μοναδική απογραφή που ανατρέχει στο 2001 και μία πρόσφατη, αδημοσίευτη ακόμη, έρευνα για το πώς βλέπουν οι εργοδότες τους ξένους γενικά και κατά εθνικότητες που διεξήγαγε το Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών στο πλαίσιο του πολυμερούς κοινοτικού προγράμματος EQUAL, στο οποίο οφείλεται και η παρούσα διημερίδα.

Οι ξένοι μετανάστες, σύμφωνα με την απογραφή, που παρέθεσε η πρόεδρος της Σύμπραξης κα Νανά Μπακιρτζή, αγγίζουν σχεδόν τις 800.000 (στην πραγματικότητα ίσως ξεπερνούν το 1,5 εκατομμύριο), οι περισσότεροι, το 60% περίπου είναι άνδρες σε παραγωγική ηλικία (20-44 ετών) που επιλέγουν τις αστικές περιοχές ως χώρο εγκατάστασης και εργασίας. Οι μισοί από αυτούς έχουν μόρφωση τουλάχιστον γυμνασίου και άνω, ενώ το 10% έχει πτυχίο πανεπιστημίου ή μεταπτυχιακό. Ένα 5% είναι άνεργοι.

Η παρουσία των ξένων μεταναστών στην αγορά εργασίας αναγνωρίζεται απο τους εργοδότες και χαρακτηρίζεται ως «πρόβλημα», όπως επισήμανε ο καθηγητής κ. Μιχάλης Μεϊμάρης, καθώς θεωρούνται «πάρα πολλοί» ή «αρκετοί», «παίρνουν τις δουλειές των Ελλήνων» και συνεισφέρουν στην «αύξηση» της εγκληματικότητας. Με δύο λόγια, η συνολική προσφορά των ξένων εργαζομένων στην ελληνική κοινωνία, κατά την αντίληψη των εργοδοτών, έχει έντονη αρνητική χροιά σε ποσοστό 43%, έναντι της θετικής με ποσοστό μόνο 16,6%.

Βέβαια η άποψη των εργοδοτών δεν είναι ομοιόμορφη αφού, όπως διαφαίνεται από την έρευνα, η αρνητική χροιά τονίζεται περισσότερο σε ορισμένες κατηγορίες, όπως από αυτούς που δεν απασχολούν ξένους ή τους βιοτέχνες ένδυσης. Παραδόξως οι εργοδότες που δεν απασχολούν ξένους είναι περισσότερο ενήμεροι για την ύπαρξη ειδικών προγραμμάτων υποστήριξης ξένων εργαζομένων, αλλά κι αν είναι, δεν μεταδίδουν στους άμεσα ενδιαφερόμενους τη γνώση αυτή. Οι εργοδότες κρίνουν θετικότερα, ως πιο εργατικούς, ως πιο ικανούς να μάθουν μια εργασία, ως πιο προσαρμοστικούς τους Πολωνούς, πιο τίμιους τους Ινδούς, ενώ στα τελευταία σκαλοπάτια συμπάθειας βρίσκονται, ποιοι άλλοι; οι Αλβανοί.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ίδιο Πανεπιστημιακό Τμήμα κυκλοφόρησε το cd-rom «Όλοι Διαφορετικοί, Όλοι Ίσοι» που με όχημα τις πέντε αισθήσεις προσφέρει ένα ταξίδι σε πρόσωπα και κουλτούρες που προέρχονται από μακριά, αλλά βρίσκονται δίπλα μας και αποτελούν μήνυμα για την πολιτισμική συνύπαρξη.

Η ΣΥΜΠΡΑΞΗ TOY EQUAL

Το Κοινοτικό πρόγραμμα EQUAL, όπως αποδείχθηκε , ήταν ένα κλειδί που άνοιξε μία πόρτα πίσω από την οποία υπήρχε σκοτάδι, που φώτισε σημεία άγνωστα από διάφορες γωνιές, γνωστικά αλλά και πρακτικά, που δραστηριοποίησε ελληνικούς φορείς αλλά και κοινότητες ξένων, που ένωσε δυνάμεις, δρομολογώντας μία σύνθετη και σοβαρή αντιμετώπιση της πολυπολιτισμικότητας στην οποία ανήκει το παρόν και κυρίως το μέλλον της Ελλάδας, όπως και όλης της Ευρώπης.

Σήμερα, δύο χρόνια μετά την έναρξή του, όπως επισήμανε η κα Μπακιρτζή, χάρη σε αυτή τη Σύμπραξη έχουμε να μετρήσουμε βήματα, όπως είναι η ύπαρξη τριών δομών υποστήριξης και ενημέρωσης ξένων (ΓΧΣ, Δήμος Αθήνας και Αχαρνών) που εξυπηρέτησαν 9000 άτομα, δομές που παραπέμπουν για επίλυση νομικών προβλημάτων σε άλλους δύο φορείς (ΑΠΕ, ΕΚΑ) και ψυχολογική υποστήριξη στα Παιδικά χωριά sos. Επίσης άλλα δύο ΚΕΚ (ΑΚΜΩΝ και ΕΡΓΟΝ) συμβάλλουν στην αναζήτηση εργασίας.

Παράλληλα σημαντική είναι η συμβολή των φορέων στη δημιουργία αντιρατσιστικού υλικού, δικτύωση σχολείων και παρέμβαση ευαισθητοποίησης σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Σήμερα υπάρχουν επίσης τρεις οδηγοί για μετανάστες σε τέσσερις γλώσσες. Σε λίγο πρόκειται να ξεκινήσει τη λειτουργία του και το πολυπολιτισμικό κέντρο του Δήμου Αθηναίων, ένας χώρος συνάντησης, εκπαίδευσης και οργάνωσης εκδηλώσεων με τη συμμετοχή των μεταναστευτικών κοινοτήτων, όπως είπε η αντιδήμαρχος κα Τόνια Κανελλοπούλου.

Το πρόγραμμα EQUAL αφορά πολλές ευρωπαϊκές χώρες που έχουν το ίδιο πρόβλημα, την ένταξη των μεταναστών στον κοινωνικό τους ιστό, η οποία περνά μέσα από την εργασιακή και φυλετική ισότητα. Τις εμπειρίες του προγράμματος στη Βρετανία κατέθεσαν στο συνέδριο ο Herman Rosenkranz και η Yinka Ounniyi. Οπως τόνισε η κ. Μαργαρίτα Δεφίγγου, υπεύθυνη διακρατικότητας της Σύμπραξης, η ελληνική Σύμπραξη κρίθηκε ως μία από τις καλύτερες στην Ευρωπαϊκή Ενωση και θα παρουσιαστεί σε συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης στη Βαρσοβία, ενώ οι "καλές πρακτικές" της σύμπραξης αυτής υιοθετήθηκαν ως πρότυπο για άλλες πρωτοβουλίες.

Η κ. Μαργαρίτα Δεφίγγου τόνισε ακόμη ότι η σύμπραξη αυτή δίνει τη δυνατότητα να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος στην Ελλάδα για τα μεγάλα ζητήματα που συνδέονται με τη μετανάστευση και τους πρόσφυγες. Η σύμπραξη συνέβαλε στη συνεργασία πολλών και διαφορετικών φορέων, προώθησε την αυτοοργάνωση των μεταναστών, συμβάλλοντας στην κινητοποίηση μεγάλου αριθμού φορέων από τον χώρο των μεταναστευτικών κοινοτήτων.

ΑΝΕΞΈΛΕΓΚΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΑ ΜΜΕ

 

Τι γίνεται όμως στο χώρο των ΜΜΕ που παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης; Έχουμε ένα τεράστιο πρόβλημα χειρισμού των εννοιών μέσα από τη συνείδησή μας. Υπάρχει ένας πολύ ιδιόρρυθμος τρόπος χρήσης του λόγου στη χώρα μας, είπε ο καθηγητής και αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης κ. Δημήτρης Χαραλάμπης. Πολλοί δεν σκέφτονται τι λένε, διαχειριζόμενοι τις ειδήσεις ως διασκέδαση που αναζητά τηλεθέαση. Προφανώς κάποιοι τηλεοπτικοί σταθμοί και δημοσιογράφοι, είπε ο ίδιος, πιστεύουν ότι η αναμόχλευση εθνικιστικών αντιλήψεων πουλάει. Αλλά όταν θεωρούμε ότι είναι πολιτικά επικίνδυνο να χτυπήσουμε εθνικιστικές εκφράσεις τότε είναι εύκολο να τις δεχτούμε. Δεν μπορεί στο όνομα της ελευθερίας του λόγου να καλύπτονται γελοιότητες ή φασιστικές αντιλήψεις, τόνισε ο κ. Χαραλάμπης, καταλήγοντας ότι πολλές φορές ακόμη και όταν υπάρχουν αντιστάσεις, οι θεσμικές ρυθμίσεις επιβάλλουν τους κανόνες μεσοπρόθεσμα. Αυτό απαιτεί η οργανωμένη στάση της πολιτείας.

Στην εισήγησή του ο κ. Νικόλας Βουλέλης, Διευθυντής Σύνταξης του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, αναφέρθηκε κατ' αρχήν στο γεγονός ότι επικρατεί σύγχυση στα μμε γύρω από τις έννοιες του πρόσφυγα, του μετανάστη, του λαθρομετανάστη, αυτού που ζητά άσυλο, ή αυτού που διώκεται βιαίως από το σπίτι του. Δυστυχώς, είπε, ο μετανάστης ή ο ξένος, παρουσιάζεται συνήθως από τα ελληνικά μμε ως φορέας όλων των κακών, ως εισβολέας σε μια κοινωνία περίπου αγνών και αθώων. Ολα τα στερεότυπα επιστρατεύονται για να φορτιστούν αρνητικά οι πολίτες.

Θα έπρεπε τα ελληνικά μμε να είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένα λόγω της δικής μας εμπειρίας από τη Μικρασία ή από την Κύπρο πρόσφατα. Η εμπειρία μας, όμως, από το δράμα της Βοσνίας, τους βομβαρδισμούς στο Σεράγεβο και αργότερα τη βίαιη εκδίωξη χιλιάδων Αλβανών προσφύγων από το Κόσοβο δείχνει ότι τα περισσότερα μμε υιοθέτησαν μία στάση με πυρήνα ρατσιστικές, εθνικιστικές και άλλες προκαταλήψεις.

Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία δεν έχουν βαθιές ρίζες στην Ελλάδα, υποστήριξε ο κ. Ν. Βουλέλης, αλλά αναπτύσσονται επειδή καλλιεργούνται συστηματικά από τα περισσότερα μμε. Αυτό δείχνει την τρομοκτική δύναμή τους να κατασκευάζουν μύθους και να παραπλανούν, χειραγωγώντας την κοινή γνώμη. Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει υψηλά ποσοστά αρνητικής γνώμης για όλους τους γείτονές μας, ενώ αντίθετα οι έρευνες των αρμοδίων φορέων δείχνουν ότι η εργασία των μεταναστών προσθέτει ανάπτυξη και η συμμετοχή τους στην εγκληματικότητα είναι μικρότερη της αναλογίας τους στον ενεργό πληθυσμό. Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στο παράδειγμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, όπου υπήρξε θετική αλλαγή στα ελληνικά μμε, μετά την υιοθέτηση και από την προηγούμενη και από τη σημερινή κυβέρνηση μιας διαφορετικής πολιτικής απέναντι στην Τουρκία, στην οποία δεν αντιτάχθηκαν τα μμε.

Τέλος, αναφέρθηκε διεξοδικά στην ανάγκη να προχωρήσουν οι δημοσιογραφικές ενώσεις της χώρας στη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για να ενσταλάξουν στην κοινωνία τις ιδέες της ανοχής, της πολυπολιτισμικής συνύπαρξης, της συνεννόησης και της αλληλεγγύης, ξεκινώντας από την εκπαίδευση των ίδιων των δημοσιογράφων για το χειρισμό των λεπτών και ευαίσθητων θεμάτων που σχετίζονται με τους ξένους πρόσφυγες ή μετανάστες. Επισήμανε την ανάγκη δραστηριοποίησης της ΕΣΗΕΑ, των δήμων, αλλά και των οργανώσεων της κοινωνίας πολιτών και απαρίθμησε ενδεικτικά ορισμένα μέτρα, όπως: εξειδικευμένα εγχειρίδια, κωδικοποιημένες οδηγίες για τα μμε, εκστρατείες ενημέρωσης μέσω των μμε, δημιουργία ραδιοτηλεοπτικών σειρών ή ντοκιμαντέρ, αξιοποίηση προσωπικοτήτων του πολιτισμού, της επιστήμης και του αθλητισμού για την παραγωγή προγραμμάτων που να εκλαϊκεύουν τις ιδέες της ανοχής και της συνύπαρξης, σελίδες ανοχής στον Τύπο, διαγωνισμούς, βραβεία ή υποτροφίες και τέλος ευρύτατη διάδοση και ενημέρωση για όλα τα ευρωπαϊκά και άλλα κείμενα που κατοχυρώνουν την ισότητα και τα δικαιώματα των πολιτών.

Ο δημοσιογράφος, διευθυντής συντονισμού του ραδιοσταθμού 9,84, και σύμβουλος έκδοσης της εφημερίδας "Απόφαση", Φώτης Σιούμπουρας, αναφέρθηκε στα ζητήματα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας στην Ελλάδα, αναφέροντας μερικά γλαφυρά παραδείγματα από τη μακρόχρονη εμπειρία του στα μέσα ενημέρωσης, τονίζοντας τη στρεβλή χρήση της ύπαρξης και των προβλημάτων των μεταναστών για την επιδίωξη μικροκομματικών σκοπιμοτήτων. Αναφέρθηκε διεξοδικά στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία από την παρουσία τόσων χιλιάδων ξένων μεταναστών ή προσφύγων και τόνισε την ανάγκη της ορθής αντιμετώπισης του προβλήματος τόσο από την πολιτεία όσο και από τα μέσα ενημέρωσης. Επίσης αναφέρθηκε στην πρωτοβουλία του δήμου Αθηναίων και του 9,84 για τη λειτουργία ενός ραδιοφωνικού σταθμού, του 104,4 που μεταδίδει σε πέντε διαφορετικές γλώσσες, τονίζοντας ότι η προσπάθεια αυτή αποτελεί μια συμβολή στην ενίσχυση της πολυπολιτισμικότητας και της καλλιέργειας κλίματος ειρηνικής συνύπαρξης και αλληλεγγύης με τους μετανάστες που ζουν ανάμεσά μας.

Το κλειδί συμπεριφοράς των Μέσων απέναντι στους ξένους συνοψίζεται σε τρεις λέξεις: εντυπωσιασμός, μονομέρεια, εικονική πραγματικότητα, τόνισε ο γ.γραμματέας της ΕΣΗΕΑ κ. Νίκος Μεγγρέλης. Εμείς οι δημοσιογράφοι θα μπορέσουμε να περιορίσουμε τα φαινόμενα ρατσισμού και ξενοφοβίας στα Μέσα αν αναδείξουμε την έννοια της ευθύνης των δημοσιογράφων. Δεν μπορεί να χρησιμεύει σαν άλλοθι ότι αφού το θέλει ο διευθυντής ή ο αρχισυντάκτης έτσι θα το κάνουμε και εμείς, πρόσθεσε ο ίδιος, επισημαίνοντας ότι είναι βασική η τήρηση του κώδικα δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Αλλά για να γίνει αυτό πρέπει να γίνουν πολλά, και συλλογικά και ατομικά

Τα προβλήματα αυτά ωστόσο είναι παρόμοια και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, είπε η πρόεδρος της Ένωσης Ανταποκριτών Ξένου Τύπου στην Αθήνα, Αντριάνα Φλόρες-Μπόρκες, επομένως η Ελλάδα, όπως πρόσθεσε η ίδια, δεν κινδυνεύει να χάσει τον τίτλο της πιο φιλόξενης χώρας.

Την διαφορά μεταξύ κρατικής και ιδιωτικής τηλεόρασης τόνισε εκ μέρους του ΑΠΕ ο συντονιστής του προγράμματος, κ. Γιώργος Αλεξανδράκης, επισημαίνοντας ότι η θετική προσέγγιση πρέπει να υπάρξει και από τις δύο κατευθύνσεις, ξένους και Έλληνες, με την προβολή των θετικών στοιχείων.

Αλλά χάρη σε αυτό το κοινοτικό πρόγραμμα άρχισαν τώρα να δραστηριοποιούνται πιο οργανωμένα και οι κοινότητες των μεταναστών. Από το 2002 έχει συσταθεί και λειτουργεί το Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών, η μεγαλύτερη σχετική οργάνωση στην Ευρώπη, όπως εξήγησε ο πρόεδρος του κ. Αχμαντ Μοαουία. Ο ίδιος ζήτησε μεγαλύτερη ενημέρωση και για τις 22 ξένόγλωσσες εφημερίδες που κυκλοφορούν στην Αθήνα, αλλά και καλύτερη αντιμετώπιση των ξένων από τον ελληνικό τύπο. Η αρνητική στάση των Μέσων, είπε, εμποδίζει την απαιτούμενη εμπιστοσύνη του μετανάστη και της κοινωνίας και συνεπώς και την κοινωνική συνοχή.

Ένα μικρό αλλά σημαντικό κομμάτι ενημέρωσης προσφέρει και το περιοδικό «Μέτοικος» σε πέντε γλώσσες, …παιδί της Σύμπραξης, που έχει εκδοθεί σε τέσσερα τεύχη και σύνολο 12.000 αντίτυπα. Μία επιτυχημένη προσπάθεια, όπως είπε η δημοσιογράφος και υπεύθυνη ύλης κα Ξένια Θεοφανίδου, που στηρίχθηκε από 30 μετανάστες από 15 εθνότητες που συμμετείχαν ενεργά.

Οι στόχοι της έκδοσης αυτής ήταν να ενημερώνει ο "Μέτοικος" τους μετανάστες για τη νομοθεσία και τα διοικητικά μέτρα που τους ενδιαφέρουν, να αποτελέσει βήμα έκφρασης των σκέψεων και των ανησυχιών των ιδίων των μεταναστών, να ευαισθητοποιήσει τους ντόπιους για τον πολιτισμό και τις ανάγκες των ξένων συμπολιτών τους διευκολύνοντας έτσι την κοινωνική ένταξη των μεταναστών και την κοινωνική συνοχή. Να αποτελέσει τέλος ένα ακόμη μέτρο πίεσης για την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Στον Μέτοικο είχαν την ευκαιρία να ενεργοποιήσουν ξανά γνώσεις και ταλέντα μετανάστες που ήρθαν στην Ελλάδα με υψηλή παιδεία και εξειδίκευση. Σήμερα όλοι αναγνωρίζουν ότι το περιοδικό βοήθησε στην ένταξή τους στην ελληνική κοινωνία και στην ευαισθητοποίηση του κοινού απέναντι στα προβλήματά τους.

* "Η Αναπτυξιακή Σύμπραξη για την Ισότητα και την Κοινωνική Συνοχή" είναι έργο το οποίο συγχρηματοδοτείται από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και την Ευρωπαϊκή Ενωση στο πλαίσιο των Δράσεων του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

Εκτός από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων συμμετείχαν 23 άλλοι φορείς : η Αναπτυξιακή Εταιρεία του δήμου Αθηναίων, το Εθνικό Ιδρυμα Νεότητας, το Εργατικό Κέντρο Αθήνας, η UNICEF, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, τμήμα ΜΜΕ, τα παιδικά χωριά SOS, οι Γιατροί χωρίς Σύνορα, το Ιδρυμα Κοινωνικής Εργασίας, το Ιδρυμα Μελετών Λαμπράκη, το Ελληνικό Δίκτυο Επιχειρήσεων για την Κοινωνική Συνοχή, το Κέντρο Απασχόλησης και Επιχειρηματικότητας του δήμου Αθηναίων, το Κέντρο Μελετών και Τεκμηρίωσης της ΟΛΜΕ, η Ομοσπονδία Εργατοϋπαλλήλων Κλωστοϋφαντουργίας, Ιματισμού, Δέρματος, η Εταιρεία Ελυρος, το ΚΥΠΕΚΟ Δήμου Αχαρνών, η Αιθιοπική Κοινότητα, η Αλβανική Κοινότητα, η Ενωση Εργαζομένων Μεταναστών Μπανγκλαντές, το Σωματείο Αλβανών Μεταναστών, το ΕΡΓΟΝ ΚΕΚ, το ΚΕΚ ΑΚΜΩΝ, το Κέντρο Αγωνιστικής και Πολιτιστικής Αλληλεγγύης και το ΤΕΚΜΩΡ.